Spore straty
świątynia poniosła w XIX i XX w. - rozebrano krużganki i zabudowania kapituły,
wewnątrz przemalowano gotycką polichromię. Ingerencją w średniowieczną bryłę
kościoła było zastąpienie w 1906 roku pierwotnego gotyckiego portalu zachodniego
neogotycką kruchtą. W 1950 roku wybuchł pożar, który zniszczył dachy, część
sklepień nawy głównej, barokowe zwieńczenie wieży wraz z chełmami oraz belkę
tęczową. Odbudowa w latach 1968-1971 przywróciła kościołowi dawny wygląd.
Z konkatedrą
związana jest słynna legenda o garnuszku, która mówi o tym, że jeśli zostanie
on stłuczony, katedra ulegnie zniszczeniu.
Wyposażenie
wnętrza:
Gotyk (do
XVI w.)
- fragment
płyty nagrobnej wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Siegfrieda von
Feuchtwangena, zmarłego w 1311 r.,
-
grupa Ukrzyżowania sprzed 1422 r., z rzeźbą Jezusa pokrytym skórą
zwierzęcą oraz ludzkimi włosami - dzieło warsztatu toruńskiego lub gdańskiego,
- rzeźby z
łuku tęczowego: krucyfiks, Matka Boska Bolesna, św. Jan Ewangelista i św. Maria
Magdalena (z początku XVI w.),
- kamienne
sedilia w prezbiterium (z ok. XIII w.).
Renesans
(XVI w.)
- stalle ufundowane
w 1519 r. przez biskupa Jana Konopackiego, z fragmentami późnogotyckimi,
przebudowane w początku XVII w.,
- nagrobek
biskupa Piotra Kostki (zm. 1595 r.) w prezbiterium, z arkadową wnęką mieszczącą
postać zmarłego przedstawionego jako śpiąca osoba – prawdopodobnie dzieło
warsztatu krakowskiego,
- ambona z
1604 r. fundacji biskupa Wawrzyńca Gembickiego, przekształcona w 1676 roku.
Barok
(XVII-XVIII w.)
- ołtarz
główny z ok. 1650 roku, zrealizowany przez warsztat miejscowy według projektu
G. B. Ghisleniego, fundacji biskupa Andrzeja Leszczyńskiego,
- obraz Zdjęcie z Krzyża według wzornika
graficznego P.P. Rubensa z poł. XVII w.
- epitafium
biskupa chełmińskiego Adama Kosa, zm. 1661 r.,
- obraz Pokłon Trzech Króli Luki Giordano z
przełomu XVII i XVIII w.,
- ołtarz Św.
Krzyża z 1744 roku według projektu G. B. Cocchiego, ze zwieńczeniem w postaci
korony,
- ołtarz z
obrazem przedstawiającym bł. Jutę, przypisywanym T. Kuntzemu (poł. XVIII w.)
